Tiếng Nói Dân Chủ

Phong Trào Dân Chủ Việt Nam

MỸ, VIỆT NAM VÀ CAMPUCHIA – KIỂU CHÍNH TRỊ THỰC DỤNG QUAY TRỞ LẠI

Huỳnh Phan dịch, Basamnews / The Economist

Hai kẻ thù cũ được Chính quyền Obama đối xử theo hai cách khác nhau

Ngày 25 tháng 7 Tổng thống Barack Obama đón mừng Chủ tịch Việt Nam Trương Tấn Sang tới Nhà Trắng. Đó chỉ là lần thăm viếng thứ hai cấp nguyên thủ quốc gia của Việt Nam kể từ khi bình thường hóa quan hệ giữa hai kẻ thù cũ vào năm 1995. Cuộc gặp gỡ là một tầm cao mới theo nghĩa của cái gọi là quan hệ “đối tác toàn diện”.

So sánh sự vồn vã này với cách mà Mỹ đối xử với lãnh đạo của Campuchia, nước cũng hứng chịu khủng khiếp bom đạn Mỹ trong thập niên 1960 và thập niên 1970. Khi Obama có cuộc gặp gỡ duy với Thủ tướng Campuchia Hun Sen tại Phnom Penh năm ngoái thì những người phát ngôn Hoa kỳ đã cố sức đồ đậm rằng bầu không khí là “căng thẳng” khi ông Obama lên lớp ông Hun Sen về các vi phạm nhân quyền ở Campuchia. Đường lối cứng rắn của Tổng thống được nhóm các nhà chính trị Mỹ vận động hành lang to tiếng ủng hộ, họ đòi Hoa Kỳ cắt giảm viện trợ nếu cuộc bầu cử Campuchia không “đáng tin cậy”. Một số thậm chí còn muốn các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Phát triển Châu Á đang tài trợ tái thiết Campuchia, cũng làm như vậy.

Các nhà lãnh đạo của Việt Nam có xứng đáng để được ôm ghì trong khi các nhà lãnh đạo Campuchia bị giữ một khoảng cách hay không? Dựa theo các tiêu chí dân chủ và nhân quyền, câu trả lời có lẽ là không.

Cuộc bầu cử của Campuchia là không hoàn hảo, nhưng hầu hết các nhà quan sát đều cho rằng cuộc bầu cử lần này là cởi mở và có cạnh tranh hơn so với hai lần trước (như kết quả chứng thực). Đảng Cộng sản cầm quyền ở Việt Nam chẳng bận tâm chút nào tới các cuộc bầu cử. Họ cũng chẳng chấp nhận bất kỳ hình thức cạnh tranh chính trị nào hết. Đàn áp đầy rẫy. Số các blogger và các nhà phê bình khác bị kết án trong nửa đầu năm 2013 về các tội như là “tuyên truyền chống nhà nước” đã vượt quá số người bị kết tội tương tự suốt cả năm ngoái, theo nhóm vận động hành lang Human Rights Watch. Phong cách độc đoán của Hun Sen chắc chắn là côn đồ nhưng dường như đã giảm bớt đi một ít.

Ở Washington một vài nhà lập pháp Mỹ, được cộng đồng người Mỹ gốc Việt lớn tiếng ủng hộ, than phiền về cách đối xử mềm mỏng đối với nhà lãnh đạo hiện nay của Việt Nam. Nhưng dường như chẳng ai lắng nghe.

Lý do của sự khác biệt trong cách đối xử nằm ở thực tế rằng chính quyền Obama đã chọn Việt Nam làm đồng minh trong chiến lược “chuyển trục“ an ninh của Hoa Kỳ về châu Á. Việt Nam là cường quốc đáng kể trong khu vực, và quan trọng hơn, Việt Nam mạnh mẽ một cách đáng nễ phục đối đầu với Trung Quốc, đối thủ mới của Mỹ, trong các tranh chấp biển trong vùng. Mỹ cũng muốn Việt Nam trở thành một thành viên của liên minh thương mại tự do mới, là Tổ chức đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), và dường như chú ý nhiều tới hai mục tiêu địa chiến lược này. Campuchia, trái lại, là đồng minh chính của Trung Quốc trong khu vực và sẽ không tham gia TPP trong thời gian trước mắt. Chính trị thực dụng vốn rất thịnh hành trong những năm 1970, bây giờ quay trở lại.

***

Mỹ ưu ái Hà Nội, coi nhẹ Phnom Penh?

Theo BBC

Tạp chí Anh, The Economist trong tuần này lại tiếp tục bàn về quan hệ Mỹ Việt nhân chuyến thăm Hoa Kỳ của Chủ tịch Trương Tấn Sang tới Washington nơi lãnh đạo hai nước đưa quan hệ song phương lên mức “đối tác toàn diện”.

Tiếp theo bài báo vào tuần trước, bài viết vào tuần này mang Campuchia vào nhằm so sánh cách ứng xử của Washington với hai nước ở châu Á cùng chung đường biên, đặc biệt là trong mảng nhân quyền.

Khi ông Obama có cuộc họp duy nhất với Thủ tướng Campuchia, Hun Sen, tại Phnom Penh hồi năm ngoái, người phát ngôn phía Mỹ đã nói thẳng với báo giới rằng bầu không khí họp là “căng thẳng”.

Lý do là vì ông Obama huấn thị ông Hun Sen về các trường hợp vi phạm nhân quyền xảy ra ở Campuchia.

Lập trường cứng rắn của tổng thống Hoa Kỳ được hậu thuẫn bởi các chính trị gia Mỹ vốn to tiếng vận động nhằm yêu cầu cắt giảm viện trợ của Mỹ nếu cuộc bầu cử ở Campuchia không “đáng tin cậy”.

Thậm chí một số người còn muốn các tổ chức quốc tế như ADB, Ngân hàng Phát triển Châu Á , đã và đang giúp cấp vốn để Campuchia tái thiết, đưa ra các tuyên bố đe dọa Phnom Penh.

Bài báo đặt câu hỏi rằng liệu các nhà lãnh đạo của Việt Nam xứng đáng được [Hoa Kỳ] đón nhận trong khi Campuchia bị Hoa Kỳ giữ khoảng cách?

Xét về các tiêu chí dân chủ và nhân quyền, có lẽ là không, The Economist bình luận và tìm cách giải thích.

Chọn đồng minh

Bài báo dẫn chiếu tại điều họ gọi là “Cuộc bầu cử của Campuchia là không hoàn hảo”, nhưng hầu hết các nhà quan sát nói rằng quá trình tranh cử cởi mở hơn và cạnh tranh hơn so với hai lần trước.

Trong khi đó Đảng Cộng sản cầm quyền tại Việt Nam, báo này viết, chẳng hề bận tâm tới bầu cử và cũng không chấp nhận bất cứ hình thức cạnh tranh chính trị nào. Trấn áp là chuyện xảy ra như cơm bữa.

“Ở Washington một vài nhà lập pháp Mỹ, được cộng đồng người Mỹ gốc Việt góp giọng, phàn nàn về việc Washington nhẹ tay đối với nhà cầm quyền Hà Nội. Tuy nhiên chẳng ai dường như đang lắng nghe.

“Lý do cho sự khác biệt trong cách đối xử của Washingon với Hà Nội và Phnom Penh được xem là nằm ở chỗ chính quyền ông Obama đã và đang đã chọn Việt Nam như một đồng minh trong chiến lược tái cân bằng về an ninh tại khu vực châu Á Thái Bình Dương, nhất là trong bối cảnh Việt Nam tỏ ra không chịu bị lấn át trước đối thủ mới của Mỹ là Trung Quốc, trong các tranh chấp lãnh hải trong khu vực.

“Hoa Kỳ cũng muốn Việt Nam trở thành nước thành viên của liên minh thương mại tự do mới của họ, TPP, và dường như sẵn sàng bỏ qua cho Hà Nội nhiều thứ để giành được hai mục tiêu địa chiến lược.

“Campuchia, ngược lại, là đồng minh chính của Trung Quốc trong khu vực và sẽ không tham gia TPP trong thời gian ít nhất là trước mắt.

“Chính trị thực dụng, vốn thịnh hành trong những năm 1970, đã trở lại”, bài báo có tựa America, Vietnam and Cambodia, Realpolitik Redux (Tạm dịch là Hoa Kỳ, Việt Nam và Campuchia, sự trở lại của chính trị thực dụng) nhận định.

‘Chưa ngã ngũ’

Trong khi đó Giáo sư Carl Thayer, nhà quan sát chính trị Việt Nam lâu năm, đã có bài lý giải điều ông gọi là “hai khả năng có thể lý giải vì sao Hoa Kỳ và Việt Nam chọn đối tác toàn diện thay vì đối tác chiến lược”.

Trước tiên, các cuộc đàm phán bị bế tắc do thực trạng nhân quyền ở Việt Nam ngày càng tệ đi, cả hai phía cùng kết luận rằng có đồng thuận ở không cao hẳn vẫn tốt hơn là không đạt được thỏa thuận nào.

Lý do thứ hai, theo ông Thayer, là có tin nói phe bảo thủ trong Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn phản đối sử dụng cụm từ “đối tác chiến lược” để mô tả quan hệ giữa nước họ với Hoa Kỳ.

Vậy câu hỏi đặt ra là liệu quan hệ đối tác toàn diện Hoa Kỳ – Việt Nam có nên được coi như đối tác chiến lược, nhưng dưới một tên gọi khác.

Theo nhà quan sát chính trị Việt Nam lâu năm từ Học viện Quốc phòng Úc, nếu nhìn kỹ hơn, Tuyên bố Chung sau cuộc họp bàn giữa ông Obama và ông Sang cho thấy quan hệ đối tác toàn diện giữa hai bên vẫn là công việc còn đang trong giai đoạn chưa ngã ngũ.

Trước tiên, phần lớn những gì được bao gồm trong Tuyên bố Chung gồm chín điểm chỉ đơn thuần nhắc lại những lĩnh vực và cơ cấu hợp tác đã tồn tại sẵn. Đó là: Hiệp định khung về Thương mại và Đầu tư, Ủy ban Hợp tác Khoa học và Kỹ thuật, Đối thoại Chính sách Quốc phòng, và Đối thoại Chính trị, An ninh và Quốc phòng.

Tuy nhiên, quan hệ đối tác toàn diện đã tạo ra cơ cấu đối thoại mới về ngoại giao và chính trị giữa Ngoại trưởng Mỹ và Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam.

Thứ hai, không có bản Kế hoạch Hành động hiện đi kèm thỏa thuận đối tác toàn diện. Thay vào đó, Tuyên bố Chung ghi rằng hai chính phủ sẽ tạo ra cơ chế mới để hợp tác riêng theo chín lĩnh vực: quan hệ chính trị và ngoại giao, quan hệ thương mại và kinh tế, khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, môi trường và y tế, các vấn đề hậu quả chiến tranh, quốc phòng và an ninh, bảo vệ và khuyến khích nhân quyền, và văn hóa, thể thao, và du lịch.

Tựu chung, quan hệ đối tác mới sẽ đẩy mạnh hợp tác đôi bên về các mảng mậu dịchi và kinh tế, trong đó có việc hoàn tất thỏa thuận mậu dịch tự do Xuyên Thái Bình Dương (TPP), và đặt nền tảng cho các đối thoại cấp bộ giữa hai nước.

Tuy nhiên, giáo sư Thayer kết luận rằng, thỏa thuận mới này [đối tác toàn diện] giữa Việt Nam và Hoa Kỳ không đạt được những điểm giống các thỏa thuận đối tác chiến lược chính thức khác [mà Việt Nam ký với các nước] và hiện còn thiếu tầm nhìn chiến lược so với quan hệ đối tác toàn diện của Việt Nam đàm phán với Úc

Câu chuyện về sự đón tiếp của ông Obama với Chủ tịch Việt Nam tiếp tục là đề tài bàn luận, kể cả ở châu Á.

Báo Taipei Timeshôm 1/8 có bài trích bình luận của US Today nói Tổng thống Mã Anh Cửu của Đài Loan, nước đồng minh của Mỹ, đã không được Nhà Trắng đón tiếp long trọng bằng ông Trương Tấn Sang.

_______

Tiếng Nói Dân Chủ là diễn đàn chia sẻ những quan điểm dân chủ từ nhiều nơi khác nhau. Ban Biên Tập không chịu trách nhiệm nội dung các bài viết đã được đăng tải, cũng như bài viết không nhất thiết phản ánh quan điểm của Tiếng Nói Dân Chủ.

Advertisements

Tháng Tám 3, 2013 - Posted by | Chính Trị-Xã Hội | ,

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s