Tiếng Nói Dân Chủ

Phong Trào Dân Chủ Việt Nam

HIẾN PHÁP VÀ LUẬT ĐẤT ĐAI

TS Tô Văn Trường, theo blog Bùi Văn Bồng

Nhiều quốc gia khi xây dựng Hiến pháp trên cơ sở phúc quyết của toàn dân, được nhân dân và trí thức góp công xây dựng tạo nên một bản Hiến pháp xứng đáng gọi là Hiến pháp làm cơ sở chỉ đạo các luật đi kèm, người ta gọi đó là chiều thuận. Tuy nhiên, có trường hợp Hiến pháp đã lỗi thời, không hợp lòng dân và nhu cầu phát triển của đất nước, người ta có thể xây dựng các đạo luật cấp bách, tới thời hạn phải làm trước để chuẩn bị cho việc sửa đổi bản Hiến pháp mới, tốt hơn trước. Đây là trường hợp bài toán ngược nhưng vẫn có thể giải được một cách hợp lý.  Hay nói cụ thể hơn là cho trường hợp của Việt Nam hiện nay do yêu cầu cấp bách phải sửa luật đất đai trước khi sửa Hiến pháp năm 1992. 

Văn bản luật của một nhà nước gồm một hệ thống từ Hiến pháp đến các văn bản lập pháp ban hành và hướng dẫn thực hiện. Nước ta sửa đổi Hiến pháp tính từ năm 1946 đến 1992 là 46 năm, ta đã sửa đổi lớn 3 lần vào các năm 1959, 1980 và 1992. Đó là chưa kể nhiều lần chúng ta sửa đổi nhỏ khác nhưng thực sự vẫn chưa đạt yêu cầu.  Quốc hội có chủ trương sửa lại Hiến pháp năm 1992,  không những là cơ sở để sửa những luật cơ bản về tổ chức bộ máy nhà nước, cơ chế bảo vệ Hiến pháp và  quyền bầu cử mà còn là cơ hội để rà soát, đánh giá lại toàn bộ về bản Hiến pháp đối với yêu cầu hội nhập và phát triển của đất nước.

Nội dung của các bản Hiến pháp thời hiện đại thường gồm hai phần: một phần là những quyết định cốt yếu thuộc về phương thức và kỹ thuật tổ chức và hoạt động của nhà nước, một phần nữa là triết lý được trình bày một cách thực tiễn về bản chất của nhà nước và mục tiêu của nhà nước, tỷ trọng của mỗi phần như thế nào là tùy từng quốc gia. Mọi điều luật của pháp luật hay các bộ luật trong mỗi quốc gia nếu trái với Hiến pháp, hay mâu thuẫn với Hiến pháp đều không có cơ sở để tồn tại. Hiến pháp hay pháp luật đều có tính kế thừa theo sự phát triển của lịch sử con người, và học hỏi các giá trị văn minh của nhân loại.

Hiến pháp của một quốc gia là tiếng nói của nhân dân, là linh hồn của dân tộc làm chủ quốc gia đó. Do đó từng chữ, từng câu trong Hiến pháp phải là sự chắt lọc từ trí tuệ của dân tộc, phải là biểu thị sự lựa chọn và quyết định của dân tộc, là những câu văn chuyển tải ý chí và tâm nguyện của dân tộc. Bản chất của Hiến pháp là những quy định pháp luật mà văn bản pháp luật là những quy tắc ứng xử, mang tính bắt buộc đối với tất cả mọi người sống trên lãnh thổ quốc gia cho nên khi sửa phải rất thận trọng, trên cơ sở khoa học và đáp ứng những đòi hỏi của đời sống thực tế.

Lịch sử phát triển xã hội ở nước ta đã không trải qua thời kỳ tư bản chủ nghĩa nên đã không có cơ sở thực tiễn và những kinh nghiệm tri thức cũng như cơ sở vật chất để gặt hái những kinh nghiệm pháp lý điều chỉnh cơ chế thị trường đang diễn ra ở nước ta. Thiệt thòi đó làm cho việc mò mẫm theo định hướng riêng gặp phải nhiều khó khăn, trắc trở và đầy thách thức. Trong mọi hoàn cảnh, chúng ta đều cần phát huy tính tự cường của dân tộc, đồng thời khiêm tốn, học hỏi tinh hoa của nhân loại để xây dựng đất nước thì trong thời đại hội nhập và phát triển, điều này càng trở nên quan trọng hơn và cần thiết hơn bao giờ hết.

Một vấn đề có tính chất thời sự được người dân luôn quan tâm là việc sửa luật đất đai phải làm như thế nào để sau này khi sửa Hiến pháp, luật đất đai sửa đổi vẫn nằm trong cùng một mạch tư duy, đạt được tính thực tiễn để nhằm đảm bảo việc thực thi được minh bạch, đồng thời đảm bảo việc quản lý đất đai được hiệu quả?  Trong Hiến pháp 1992 có một chương về kinh tế, với những câu viết vừa dài dòng vừa cứng nhắc, thậm chí phi logic. Không có Hiến pháp của quốc gia nào theo nền kinh tế thị trường lại có những mô tả nền kinh tế như vậy. Nếu chúng ta đã mặc nhiên công nhận sự tồn tại của nền kinh tế thị trường thì những điều ghi trong Hiến pháp cũng phải là những xác lập tương ứng làm nền tảng cho việc xây dựng các bộ luật để điều chỉnh kinh tế thị trường, chỉ có như vậy mới là bước đi phù hợp với xu thế của thời đại và mới tạo lập được những yếu tố để có những điều luật hợp lòng dân.

Riêng về luật đất đai 2003, với 7 chương, 146 điều, ngay cả những người  có học vấn cũng thấy nhức đầu vì diễn đạt dài dòng, nhiều thuật ngữ rất khó hiểu. Nội dung nhiều chỗ lấp lửng, có thể hiểu thế nào cũng được, không hiếm các nội dung bị trùng lặp và không rõ nghĩa. Ngay như điều 4 là điều đưa ra các định nghĩa thuật ngữ nhưng càng đọc càng thấy “rối như canh hẹ”! Như điểm 2, điểm 3 trùng lặp mà vẫn chưa rõ. Như điểm 4 (điều 4) lại tạo kẽ hở để người có thẩm quyền tự suy diễn, dễ nhập nhằng trong sự giải thích luật để lợi dụng tham nhũng. Điều 10, và điều 140 liên quan đến việc đòi lại đất, quyền sử dụng đất rất tuỳ tiện, xen cả động cơ cá nhân.  Đất và quyền sử dụng đất là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau, cho nên không thể có chuyện giá quyền sử dụng đất. Điểm 26:”Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ về đất đai”. Giải nghĩa mà lại đi biến một cụm từ dễ hiểu trở thành rối rắm. Đúng ra, câu chữ này phải viết: ” Tranh chấp đất là hai hoặc nhiều bên tranh giành quyền sử dụng đất trên cùng một thửa tích đất” vv…

Những quy định dưới luật và một số chính sách đền bù đi kèm cũng không đến nỗi quá thiếu nhưng do cán bộ các cấp cố tình vận dụng méo mó, không lấy lợi ích của người dân làm trọng nên chúng ta đang phải đương đầu với muôn vàn khó khăn trong khâu giải quyết hậu quả! Một khi nhà nước đích thực là nhà nước của dân, do dân, vì dân, mỗi cán bộ viên chức đích thực là công bộc của dân, chứ không phải là những kẻ cơ hội kiếm chác, ức hiếp dân thì đâu đến nỗi!

Đành rằng có cái vướng trong Hiến pháp về vấn đề sở hữu đất đai. Ngay bây giờ, nếu đặt vấn đề thừa nhận quyền sở hữu đất đai trong Hiến pháp mới, sẽ sửa, cũng phải nghiên cứu, phải cân nhắc kỹ đường đi nước bước, cách thực hiện. Vấn đề này đúng là không đơn giản vì xây một cái gì mới đúng đắn từ đầu, có thể lâu, vất vả nhưng vẫn còn dễ hơn nhiều lần phải xây một cái gì đó trên một nền tảng đổ nát đang để lại nhiều hệ lụy. Tuy vậy, 5 quyền sử dụng đất đã “thay thế” gần như trọn vẹn vấn đề sở hữu đối với phần đất đai đã được trao (cấp) cho người dân dưới dạng  “5 quyền sử dụng”. Câu chuyện ở đây là vận dụng “sở hữu toàn dân” vào việc thu hồi, cưỡng chế thu hồi đất quá chung chung, mơ hồ.

Chúng ta nói sở hữu toàn dân nhưng việc quản lý đất công yếu kém, việc quy hoạch phát triển bị thao túng do những nhận thức  mơ hồ trong khái niệm “nhà nước quản lý”, nên tình hình đang diễn ra là mạnh ai nấy lấn chiếm như mương lộ, đất bao công trình xây dựng cơ bản, đất công điền trước kia bị dân lấn chiếm, rồi do ở “ổn định” nên đều được cấp giấy quyền sử dụng đất. Trong khi đó, ở các nước công nhận quyền sở hữu đất thì có những điều luật phân định rõ ràng về sở hữu cá nhân và quy định cụ thể việc quản lý, giữ gìn, khai thác đất công cho việc công. Nhờ đó nên quỹ đất công được quản lý tốt, việc thu hồi đất tư làm việc công cũng là một quy trình sòng phẳng, thuận lý, công minh  nên khi nhà nước cần đất để phát triển thì việc triển khai các công trình không bị cản trở.

Kinh nghiệm về quản lý sử dụng đất đai ở nước ta, thì cứ giở sử ta ra mà học. Khi sửa Hiến pháp 1992 cần quan tâm tham khảo đặc biệt đến Hiến pháp 1946 được nhiều nhà  nghiên cứu đánh giá có nhiều tiến bộ. Ông cha ta đã đi trước thời đại rất xa, những điều luật về đất đai, về tài sản, công nhận tư hữu đất đai, về quyền của người phụ nữ của các bộ luật Việt xưa đều rất tiến bộ. Ngay từ thế kỷ XII, sở hữu tư nhân về ruộng đất đã xuất hiện dần dần từ cá biệt đến phổ biến. Nhà nước Lý và Trần không những không ngăn chặn mà còn tạo điều kiện để sở hữu tư nhân về ruộng đất phát triển bằng nhiều cách khẳng định nền pháp trị của Việt Nam đã có từ lâu đời và rất nhân bản.

Thời hạn 20 năm sử dụng sản xuất đất nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, làm muối theo luật đất đai 1993 sẽ hết hạn vào năm 2013 tới. Luật đất đai cũng quy định việc được gia hạn nếu sử dụng đất có hiệu quả nhưng khi tổng kết thi hành luật đất đai sau 10 năm các cơ quan quản lý chưa thống nhất được việc hết hạn thì chia lại ruộng đất hay kéo dài vô thời hạn. Trong nhân dân hiện nay có tâm lý lo sợ sự xáo trộn đất đai nên nhiều người có đất dễ dàng chấp nhận giá đền bù rẻ mạt của nhà đầu tư nhưng ngược lại có tâm lý cứ bán đất rồi chờ năm 2013 nhà nước sẽ chia lại ruộng đất!?

“Danh chính thì ngôn thuận”, do tính cấp bách của vấn đề và với mục tiêu làm yên lòng dân, tôi thiết nghĩ các cấp lãnh đạo cao nhất của nước nhà cần có một giải pháp về hiệu lực của các giấy quyền sử dụng đất của cá nhân cũng như của các tổ chức đang sắp hết hạn trong năm 2013, có thể là một sắc lệnh đặc biệt cho phép thời hạn này được kéo dài đến ngày có quy định mới theo luật đất đai sửa đổi. Những sắc lệnh khẩn cấp giải quyết những sự việc nóng bỏng đã có tiền lệ trong nhiều thời kỳ lịch sử của nước ta. Điều đó thể hiện sự nhạy bén của người cầm quyền, trước những vấn đề phải có giải pháp hợp đạo lý, phù hợp với mong mỏi thiết tha của người dân, bởi vì sự phát triển tất yếu của pháp luật là phải theo kịp đời sống và phục vụ con người.

Không có ở quốc gia nào mà Hiến pháp được thực hiện đúng và đủ. Những người làm khác, làm trái Hiến pháp nhiều nhất là những người, những tổ chức đứng chính danh cầm quyền,  và thực sự cầm quyền tuy không chính danh. Người dân cũng làm khác, làm trái Hiến pháp nhưng không nhiều, không ở mức độ tại hại lớn, chi phối sâu rộng (thậm chí nguy hiểm)  bằng những người, những tổ chức cầm quyền. Dẫu con người biết viết đúng, viết hay, viết đẹp, nhưng hầu như không thể có Hiến pháp nào lại tuyệt hảo đến mức không cần và không thể thêm, hoặc bớt, hoặc sửa chữa gì. Nhưng điều cốt yếu và quan trọng nhất chính là thực sự thực hiện đúng Hiến pháp. Muốn đạt được mục tiêu cao cả đó, thì việc xây dựng các bộ luật thích ứng cần phải phù hợp vì sự phát triển của đất nước và đảm bảo được nhu cầu phục vụ đời sống con người.

_______

Tiếng Nói Dân Chủ là diễn đàn chia sẻ những quan điểm dân chủ từ nhiều nơi khác nhau. Ban Biên Tập không chịu trách nhiệm nội dung các bài viết đã được đăng tải, cũng như bài viết không nhất thiết phản ánh quan điểm của Tiếng Nói Dân Chủ.

Advertisements

Tháng Tư 8, 2013 - Posted by | Pháp Luật-Công lý | , ,

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s